DOLAR
EURO
ALTIN
BIST
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 16°C
Çok Bulutlu

Cenaze Namazı Kılınamayan Sultan: Melikşah – 2

İsmail ER
Tarihçi
01.02.2021
A+
A-

Sultan Alparslan’ın Selçuklu tahtına oturmasıyla birlikte ( 1064 ) Selçuklu devletinde görev almaya başlayan Nizâmülmülk vezirlik makamına kadar yükseldi. Vezirliğe Melikşâh döneminde de devam eden Nizâmülmülk Selçuklu devletinde yaklaşık otuz yıl vezirlik hizmetinde bulunma şerefine nail olmuş bir devlet adamı oldu. Onun uzun süren bu görevi devlet içerisinde önemli bir nüfuz elde etmesine neden oldu. Nizâmülmülk’ün on iki oğlundan her birine memuriyet ve vilayet verildi.

Bu durum devlet içerisinde birtakım huzursuzlukları da beraberinde getirdi. Nizâmülmülk’ün bazı uygulamaları, adamlarının ve oğullarının başına buyruk, hiç kimseden çekinmeden yürüttükleri siyaset zamanla Sultan Melikşâh’ı sinirlendirdi.

Bunun yanında zamanla vezire düşmanlık besleyenlerin Sultan’a Veziri kötülemeleri Vezir ile Sultan’ın arasının daha da açılmasına neden oldu.

Bütün bunların yanı sıra Sultan Melikşâh’ın hanımı olan Terken Hatun’un Nizâmülmülk’ü kötülemesi ve Terken Hatun’un Tacü-l-mülk isimli vezirinin, Nizâmülmülk’ü vezirlikten indirmek için her yolu denemesi Sultan’ın Nizâmülmülk’e karşı olumlu fikirlerinin değişmesinde etkili oldu.

Nizâmülmülk’ün uygulamaları karşısında zamanla sabrı tükenen Sultan Melikşâh, Tacü-l-mülk’ün de aralarında bulunduğu devlet adamlarıyla vezirine bir mektup gönderdi. Sultan mektubunda Nizâmülmülk’e şöyle hitap etti: “Sen benim mülk ve saltanatımı istila ile memleketlerimi çocuklarına, damatlarına ve memlûklerine taksim ettin. Sen saltanatta benim ortağım mısın? Eğer benim hükmümde isen haddini bilmelisin. İster misin ki önünden hokkanın ve başından sarığının alınmasını emredeyim.’’  Bu mektuba vezirin cevabı da aynı sertlikte oldu. Cevaben Nizâmülmülk:’’… eğer benim saltanatta ve mülkünde ortağı olduğumu bilmiyor idiysen bil. Başındaki o tacın varlığı bu divite bağlıdır. Ne zaman hokkayı kaldırırsa Taç da kalkar ve ne zaman hokkayı elimden alırsan Taç’tan eser kalmaz.’’ Bu olaydan sonra Sultan Melikşâh vezirini görevden almadı ama ona eskisi gibi değer de vermedi.

Bu gelişmelerden sonra Melikşâh, İsfahan’dan Bağdat’a doğru yola çıktı. Yanında eşi Terken Hatun, Tacü-l-mülk ve Nizâmülmülk de vardı. Nihavent yakınlarında konaklayıp iftar açtılar. 14 Ekim 1092 Cuma akşamı Ebu Tahir Errari adında bir şahıs elindeki bir dilekçe ile otağına gitmekte olan Nizâmülmülk’e yaklaştı ve elindeki dilekçeyi takdim etti. Nizâmülmülk dilekçeyi okurken Ebu Tahir Errari onu göğsünden hançerledi. Vezir aldığı yaranın etkisiyle kısa bir süre sonra öldü.

Nizâmülmülk’ün öldürülmesi İslam dünyasında büyük üzüntüyle karşılandı. Bâtıniler tarafından mı yoksa Melikşâh tarafından mı öldürüldüğü konusu açıklığa kavuşturulamadı. Nizâmülmülk’ün adamları tarafından Melikşâh, Veziri öldürmekle suçlandı. Ancak Melikşah bu suçlamayı kabul etmedi.

Nizâmülmülk’ün ölümünden sonra yoluna devam eden Sultan Melikşâh, 28 Ekim 1092’de Bağdat’a girdi. Daha önce Abbasi Halifesi el-Muktedi Biemrillah’tan ‘’ Doğunun ve Batının Hükümdarı’’ unvanını almış olan Melikşâh’ın, Abbasi halifesi ile arası açıldı. Bu durumun ortaya çıkmasında Halifenin, sultanın kızı olan eşi Melek Hatun’a kötü davranması ve Melikşâh’ın Halife el- Muktedi’den, kızı Melek Hatundan olma torunu Ebu’l-Fazl Ca’fer’i veliaht yapmasını istemesi etkili oldu. Halife, Melikşâh’ın bu isteğine olumlu yanıt vermedi. Atalarından kendisine miras kalmış olan halifelik makamının, damarlarında Selçuklu kanı akan bir halifenin eline geçmesini istemiyordu. Bu duruma direndi. Ancak Sultan Melikşâh da geri adım atmadı.

Bağdat’a giren Sultan Melikşâh, halifeye mektup göndererek onun Bağdat’ı terk etmesini istedi. Halife bu durum karşısında Sultandan on gün süre istedi. Fakat süre dolmadan Bağdat yakınlarında avlanmakta olan Sultan Melikşâh Cuma gecesi şüpheli bir şekilde, henüz 38 yaşında hayata gözlerini yumdu. ( 19 Kasım 1092 )

Sultanın yediği av etinden gıda zehirlenmesi sonucu öldüğü düşünülmektedir. Melikşâh’ın cenazesi geçici olarak Bağdat’ın batısındaki Şûniz’e gömüldü. Daha sonra oğlu Mahmud döneminde İsfahan’a götürülerek kendisinin inşa ettirdiği Medrese-yi Celâlî’ye defnedildi.

Terken Hatun, Melikşah vefat eder etmez oğlu Mahmut’un sultanlığının onaylanması telaşına girdi. Terken Hatun’un iktidar hırsı Melikşah’a da, Nizamülmülk’e de,  devlete de büyük zarar verdi. Öyle ki onun bu iktidar hırsı yüzünden Melikşah’ın cenaze namazı bile kılınamadı.

Sultan’ın ölümünden eşi Terken Hatun, Nizâmülmülk’ün taraftarları ya da Halife’nin sorumlu olduğuna dair kaynaklara rastlamak mümkün. Ancak Sultan Melikşâh’ı kimin öldürdüğüne ilişkin kesin bir cevap vermek bugün için mümkün değil. Şunu rahatlıkla ifade edebiliriz ki onun ölümüyle birlikte Büyük Selçuklu Devletinin altın çağı olarak adlandırılan birinci dönemi sona ermiş oldu.

 

Kaynakça

GÖKSU, Erkan, Büyük Selçuklular, Selence yay., İstanbul, 2020.

KAFESOĞLU, İbrahim, Selçuklu Tarihi, MEB yay., İstanbul, 1972.

KÖYMEN, Mehmet Altay, Selçuklu Devri Türk Tarihi, TTK, Ankara, 1993.

AKA, İsmail , “Selçuklu Sultanlarının Ölümleri ve Gömüldükleri Yerler, I. Büyük Selçuklular”, Makaleler, c. I, Ankara, 2005.

DURDU, Arslan, ‘’Sultan Melikşâh’ın Fetih Siyaseti ve Türk Cihan Hâkimiyeti Telakkisi ‘’ ,      (Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, 2016)

KAFESOĞLU, İbrahim, Selçuklu Tarihi, MEB yay. , İstanbul.

GÖKSU, Erkan, Selçuklular: Muhteşem Çağın Mütevazı Çocukları, Kronik yay. , İstanbul, 2019.

YAZARIN EKLEMİŞ OLDUĞU YAZILAR
18 Ocak 2021
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.